Περί των μεταβατικών διατάξεων του νέου Κληρονομικού Δικαίου ν. 5303/2026 ΦΕΚ 81 Α’ /22.5.2026

 

Εισαγωγή:

Ουσιώδεις αλλαγές έλαβαν χώρα στο κληρονομικό μας δίκαιο με τον ν. 5303/2026. Αλλαγές που επηρέασαν την εκ διαθήκης κληρονομική διαδοχή, την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή, την νόμιμη μοίρα κλπ. Αν και οι αλλαγές αυτές είναι σημαντικές, στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με τις μεταβατικές διατάξεις του παρόντος νόμου, δηλαδή τα άρθρα 33 και 41, οι οποίες έχουν μεγάλη σημασία, δεδομένου ότι ρυθμίζουν καταστάσεις που αφορούν περιπτώσεις που βρίσκονται στο μεταίχμιο μεταξύ του παλιού και νέου κληρονομικού δικαίου π.χ. ο θάνατος να έλαβε χώρα πριν από τις 16/9/2026 και να ζητείται έκδοση κληρονομητηρίου μετά την ψήφιση του νόμου αυτού. Ακολουθεί μια γενική παρουσίαση της δομής του ν. 5303/2026 και κατόπιν η παρουσίαση των μεταβατικών διατάξεων αυτού (άρθρα 33 και 41).

Γενική παρουσίαση του ν. 5303/2026:  

Ο Ν. 5303/2026 με τίτλο «αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις» χωρίζεται σε πέντε μέρη και ειδικότερα : Μέρος Α) (άρθρα 1 έως 3)  το οποίο αφορά την αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου. Μέρος Β) (άρθρα 4 έως 31) το οποίο αφορά την τροποποίηση διατάξεων: 1) του Αστικού Κώδικα ( π.χ. η διάταξη του άρθρου 57 ΑΚ στην οποία ρυθμίζεται η διεύρυνση της προστασίας της προσωπικότητας μετά θάνατον βλ. άρθρο 4 ), 2) του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα όπου ρυθμίζεται ο περιορισμός της ευθύνης του δημοσίου για υποχρεώσεις κληρονομίας με την  αντικατάσταση του άρθρου 118 ΕισΝΑΚ (βλ. άρθρο 16), 3) του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας  (π.χ. την τροποποίηση του 808^Α Κ.Πολ.Δ. όπου ρυθμίζεται η αρμοδιότητα της κήρυξης της διαθήκης ως κύριας, η οποία δίνεται πλέον στους συμβολαιογράφους βλ. άρθρο 18 ), 4) τροποποιήσεις ειδικών νομοθεσιών όπως π.χ. του άρθρου 3 του Κώδικα Κοινωφελών Περιουσιών και Σχολαζουσών κληρονομιών (βλ. άρθρο 26). Μέρος Γ) (άρθρα 32 έως 34) στο οποίο περιέχονται εξουσιοδοτικές ( άρθρο 32 ), μεταβατικές ( άρθρο 33) και καταργούμενες διατάξεις (άρθρο 34). Μέρος Δ) (άρθρα 35 – 40 ) οι διατάξεις του οποίου αφορούν λοιπές ρυθμίσεις  ( π.χ. η συμπλήρωση εξουσιοδοτικής διάταξης για την λειτουργία ψηφιακής πλατφόρμας που διατηρεί η ομοσπονδία δικαστικών επιμελητών  βλ. άρθρο 38). Τέλος στο μέρος Ε) όπου αποτελείται μόνο από το άρθρο 41 με το οποίο θεσπίζεται μια γενική μεταβατική διάταξη που λέγει ότι τα μέρη Α, Β και Γ αρχίζουν να εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων, θάνατος των οποίων επήλθε απ’ τις 16/9/2026 και έπειτα, ενώ οι διατάξεις του μέρους Δ’ έχουν εφαρμογή από την δημοσίευσή του στην εφημερίδα της κυβερνήσεως.    

 

Οι μεταβατικές διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου.

 

Όπως διαπιστώνεται ανωτέρω στον νόμο υπάρχουν δύο μεταβατικές διατάξεις εκείνη του άρθρου 41 όπου ήδη εξετάσαμε και εκείνη του άρθρου 33  θα εξετάσουμε αυτίκα.

Άρθρο 33 παρ 1:

«Η σύνταξη ή η ανάκληση διαθήκης πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος διέπεται, ως προς τον τύπο και την ικανότητα του διαθέτη, από το έως τώρα δίκαιο, ακόμα και αν ο διαθέτης αποβιώσει μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος. Νέμηση ανιόντος που έχει συναφθεί πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος διέπεται από το έως τώρα δίκαιο, ακόμα και αν ο διαθέτης αποβιώσει μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος.»

Στην πρώτη κιόλας παράγραφο καθορίζεται εξαίρεση απ’ τον γενικό κανόνα του άρθρου 41 αφού λέει ότι ακόμα και σε περίπτωση που έχουμε θάνατο διαθέτη μετά την 16/9/2026, όσον αφορά θέματα που έχουν να κάνουν με την διαθήκη που συνέταξε ή την νέμηση ανιόντος που σύνηψε πριν από τον θάνατό του, ρυθμίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του πλέον παλιού κληρονομικού δικαίου. Λόγω της δομής του άρθρου 41 κατά το οποίο οι διατάξεις των μερών Α’ Β’ και Γ’ αρχίζουν να ισχύουν μετά τις 16/9/2026 καλό είναι το «πριν από την έναρξη ισχύος του παρόντος» να διαβαστεί ως «πριν τις 16/9/2026» (βλ. και την παρ. 2 του άρθρου 33 του παρόντος νόμου που κάνει λόγο για διατάξεις που «εφαρμόζονται από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως».

Άρθρο 33 παρ 2:

« Το τρίτο και το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 1763 του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α΄164), όπως αυτό διαμορφώνεται με το άρθρο 3 του παρόντος, εφαρμόζονται από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως σε όσες ιδιόγραφες διαθήκες δεν είχαν δημοσιευθεί κατά τον χρόνο δημοσίευσης του παρόντος»

Άλλη μία εξαίρεση απ’ τον γενικό κανόνα του άρθρου 41 ορίζεται στην παρ. 2 που αναφέρει ότι τα οριζόμενα για την παραγωγή εννόμων αποτελεσμάτων ιδιόγραφης διαθήκης που αναφέρονται στα εδάφια 3 και 4 του άρθρου 1763 ΑΚ ισχύουν απ’ την δημοσίευση του νόμου στην εφημερίδα της κυβερνήσεως για όσες διαθήκες μέχρι την δημοσίευση του παρόντος νόμου δεν είχαν δημοσιευθεί. Συνεπώς για να παράγει μία διαθήκη έννομα αποτελέσματα σε περίπτωση που το τιμώμενο με αυτήν πρόσωπο δεν είναι από τα οριζόμενα στο εδάφιο 2 ή, ακόμα και αν  είναι ένα απ’ αυτά, στην περίπτωση που η διαθήκη δημοσιεύθηκε δύο χρόνια μετά το θάνατο του κληρονομούμενου,  θα πρέπει να κηρυχθεί ως κύρια από τις 22/5/2026 ακόμα και αν ο κληρονομούμενος έχει πεθάνει πριν την 16/9/2026.

Άρθρο 33 παρ 3

«Κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου και σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομιά καταρτίζονται από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026.»

Εν ολίγοις ο νομοθέτης μας λέγει ότι είναι άκυρη κάθε κληρονομική σύμβαση και σύμβαση εκ των προτέρων παραίτησης από δικαιώματα στην κληρονομιά που έχει καταρτιστεί πριν τις 16/9/2026 ακόμα και αν ο θάνατος του κληρονομούμενου επήλθε μετά τις 16/9/2026.

Άρθρο 33 παρ 4

«Μετά τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 η διανομή της κληρονομιάς διέπεται από τον παρόντα νόμο, ακόμα και αν ο θάνατος επήλθε πριν από την ημερομηνία αυτή, εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής. »

Εδώ ο νομοθέτης είναι ξεκάθαρος. Στην περίπτωση που δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής της κληρονομίας τούτη διανέμεται σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου ακόμα και αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από την 16/9/2026.

Άρθρο 33 παρ 5

«Κληρονομητήρια για κληρονομιές προσώπων που αποβίωσαν πριν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 περιλαμβάνουν στο περιεχόμενό τους και τους νόμιμους μεριδούχους, οι οποίοι μπορούν και να ζητήσουν την έκδοση κληρονομητηρίου. »

Σύμφωνα με το νέο κληρονομικό δίκαιο οι νόμιμοι μεριδούχοι έχουν πλέον ενοχική αξίωση ίση με το ποσοστό τους και πλέον δεν είναι κληρονόμοι. Συνεπώς τα κληρονομητήρια για κληρονομιές προσώπων που απεβίωσαν μετά την 16/9/2026 δεν περιλαμβάνουν τους νόμιμους μεριδούχους, οι οποίοι όμως περιλαμβάνονται στα κληρονομητήρια για κληρονομίες προσώπων που απεβίωσαν πριν την 16/9/2026.

Άρθρο 33 παρ 6

«Αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026, οι εκτελεστές διαθήκης εξακολουθούν να ασκούν το λειτούργημά τους κατά το έως τώρα δίκαιο. Αν, όμως, πριν από την ανωτέρω ημερομηνία τους είχε ανατεθεί η διαχείριση της κληρονομιάς, εφαρμόζεται από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 το άρθρο 1989 του Αστικού Κώδικα, ακόμα και αν ο θάνατος του κληρονομουμένου επήλθε πριν από την ημερομηνία αυτή.»

Η διάταξη αυτή αναφέρει τον κανόνα ότι η άσκηση των καθηκόντων των εκτελεστών διαθήκης υπάγεται στο παλιό κληρονομικό δίκαιο αν ο θάνατος του κληρονομούμενου έλαβε χώρα πριν την 16/9/2026, εκτός αν είχε ανατεθεί στους εκτελεστές διαθήκης η διαχείριση της κληρονομίας όπου στην περίπτωση αυτή εφαρμόζεται το άρθρο 1989 του Αστικού Κώδικα για την περίπτωση που η περιουσία της κληρονομίας παρέχεται σε επιτροπευόμενο ή συμπαραστατούμενο.

Άρθρο 33 παρ 7

« Για κληρονομίες προσώπων που απεβίωσαν πριν από τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 εφαρμόζονται οι παρ. 2 και 3 του άρθρου 92 του ν. 5259/2025 (Α' 228), εφόσον δεν έχει υποβληθεί μέχρι τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 αίτηση σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 813 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, ΑΊ 82). »

Δεδομένου ότι σύμφωνα με το άρθρο 22 του παρόντος νόμου καταργήθηκε το δεύτερο εδάφιο του 813 Κ.Πολ.Δ συνάγεται ότι σε περίπτωση που ορίζεται ειδικός κηδεμόνας σχολάζουσας κληρονομίας για θανάτους ΠΡΙΝ από τις 16/9/2026 και δεν έχει γίνει αίτηση στο κατά τον νόμο δικαστήριο για να δοθεί βεβαίωση ότι ο μόνος κληρονόμος είναι το δημόσιο εφαρμόζονται οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 92 του ν. 5259/2025 (Α' 228) για τις σχολάζουσες κληρονομίες  όπως αυτό τροποποιήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 28 του παρόντος νόμου κατά τις οποίες:

«2. Κατά παρέκκλιση της διαδικασίας των άρθρων 95 έως 97, για θανάτους οι οποίοι επήλθαν έως και την 15η Σεπτεμβρίου 2026, εφόσον, μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου, διαπιστωθεί από την Αποκεντρωμένη Διοίκηση της τελευταίας κατοικίας του ή από τη Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών της Γενικής Γραμματείας Δημόσιας Περιουσίας του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τους κληρονομουμένους που η τελευταία κατοικία τους ήταν στο εξωτερικό, κατόπιν ελέγχου στα αρμόδια Ληξιαρχεία, στο Μητρώο Πολιτών, στο Μητρώο Διαθηκών και στα Πρωτοδικεία της χώρας και στους φορείς που διαθέτουν στοιχεία για το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομίας, ότι:

α) δεν υφίσταται δημοσιευμένη διαθήκη του κληρονομουμένου ή η διαδοχή από διαθήκη έχει ματαιωθεί ολικώς, και

β) οι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι του, μέχρι και την πέμπτη τάξη, έχουν αποποιηθεί την κληρονομία, ή δεν υπάρχουν τέτοιοι κληρονόμοι, η ως άνω αρμόδια αρχή συντάσσει αιτιολογημένη εισήγηση, σχετικά με το κληρονομικό δικαίωμα του Δημοσίου, και την υποβάλλει στην Επιτροπή του άρθρου 93. Κατόπιν γνωμοδότησης της Επιτροπής επί της εισήγησης, εκδίδεται από τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, πράξη διαπίστωσης του κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου. Η πράξη του προηγούμενου εδαφίου αναρτάται στην ψηφιακή πλατφόρμα «e-diadoxi» για χρονικό διάστημα ενός (1) μηνός. Κατά της πράξης διαπίστωσης χωρεί αίτηση θεραπείας ενώπιον του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η οποία ασκείται εντός προθεσμίας δεκαπέντε (15) ημερών από την εκπνοή του ανωτέρω χρονικού διαστήματος της ανάρτησης. Μετά την άπρακτη πάροδο της προθεσμίας για υποβολή αίτησης θεραπείας, τεκμαίρεται ότι μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος έκτης τάξης είναι το Ελληνικό Δημόσιο.

3. Για την αντιμετώπιση επειγουσών αναγκών, και μέχρι την καταχώριση στο οικείο κτηματολογικό γραφείο της πράξης της παρ.  2, με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας αρχής του πρώτου εδαφίου της παρ.  2, δύναται να ανατίθεται στον Φορέα η διενέργεια των αναγκαίων διαχειριστικών πράξεων επί σχολαζουσών κληρονομιών της παρ.  2. »

Άρθρο 33 παρ 8

«Κληρονόμος προσώπου, το οποίο έχει αποβιώσει μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος, και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα κατά το άρθρο 1902 του Αστικού Κώδικα ότι αποδέχεται την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, μπορεί, μέσα σε έξι (6) μήνες από τη δημοσίευση του παρόντος, να ζητήσει κατά το άρθρο 838 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομιάς, εφόσον κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης δεν είχε επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ατομικής περιουσίας του και δεν συνέτρεχε λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα. Κατά τα λοιπά ισχύουν τα άρθρα 1903 έως 1911 του Αστικού Κώδικα.»

Συνεπώς στην περίπτωση που κάποιος κληρονομεί πρόσωπο το οποίο έχει αποβιώσει μέχρι τις 22/5/2026, ήτοι μέχρι την δημοσίευση του παρόντος νόμου, και δεν έχει δηλώσει τούτος ότι αποδέχεται με το ευεργέτημα της απογραφής κατ’ άρθρο 1902 ΑΚ τότε δύναται μέσα σε έξι μήνες απ’ τις 22/5/2026 «….να ζητήσει κατά το άρθρο 838 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομιάς, εφόσον κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης δεν είχε επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ατομικής περιουσίας του και δεν συνέτρεχε λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα…..»

Αυτά ορίζονται λοιπόν στις μεταβατικές διατάξεις του ν. 5303/2026. Ελπίζω πως το άρθρο αυτό φάνηκε χρήσιμο στους αναγνώστες.

Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου μέσω της ιστοσελίδας μου, τον σύνδεσμο της οποίας θα βρείτε εδώ.